Rozmowa z Aleksandrą Zawalską-Hawel – dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Ottona Sterna w Żorach, nominowaną do tytułu Lidera z powołania na temat innowacyjnego zarządzania nowoczesną instytucją kultury. A taką jest Biblioteka w Żorach – interdyscyplinarne miejsce, które gromadzi fanów wielu dziedzin kultury i nauki.

Czy już w latach szkolnych przejawiałaś cechy liderskie?

Raczej nie. W szkole podstawowej byłam wzorową uczennicą, w liceum najpierw interesowałam się chemią, a potem – pod wpływem znakomitej nauczycielki języka polskiego, która wywarła duży wpływ na moje postrzeganie kultury i literatury – przedmiotami humanistycznymi. Zawsze mówiłam mamie, że nie chciałabym pracować w księgowości, ale stało się inaczej. Ukończyłam studia ekonomiczne na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach, a potem podyplomowe studia z zakresu zarządzania kulturą na Uniwersytecie Warszawskim oraz Szkołę Liderów Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Przez pierwsze 26 lat mojego życia zawodowego piastowałam zwykle stanowiska głównej księgowej w dużych firmach, zarówno państwowych, jak i prywatnych.

Kiedy pojawiła się biblioteka?

W 2006 roku podjęłam pracę w Urzędzie Miasta w Piekarach Śląskich, ale nie czułam, że się spełniam jako urzędniczka. Kiedy powiedziałam, że chcę odejść, ówczesny prezydent zaproponował mi stanowisko dyrektora biblioteki miejskiej. Pomyślałam, że moje doświadczenie z taką instytucją jest jedynie takie, że chodzę tam wypożyczać książki. Przyjęłam jednak tę posadę i zaczęłam zastanawiać się, jak chciałabym, żeby ta biblioteka wyglądała. Opracowałam strategię rozwoju tej instytucji i konsekwentnie ją realizowałam. Dzięki środkom, które pozyskiwałam m.in. z funduszy europejskich Biblioteka otrzymała dodatkowy impuls do rozwoju. Byłam inicjatorką i twórczynią działań na rzecz aktywizacji kulturalnej i edukacji nieformalnej lokalnej społeczności. W 2010 roku otrzymałam tytuł „Najbardziej Kreatywny Dyrektor Instytucji Kultury”. Braliśmy udział w zagranicznych projektach partnerskich, poznawaliśmy inne biblioteki, wymienialiśmy się doświadczeniami. Dzięki temu tworzyliśmy ciekawe oferty dla mieszkańców. W 2016 r. wygrałam konkurs na dyrektora biblioteki w Żorach. Stwierdziłam, że na zmiany nigdy nie jest za późno i przeprowadziłam się do Żor.

Biblioteka w Żorach szczyci się nowym, świetnie wyposażonym budynkiem. Kiedy został oddany do użytku?

To jest zrewitalizowany budynek starego młyna parowego. Wcześniej Biblioteka mieściła się na jednym z osiedli, ale zaistniała ogromna potrzeba, żeby instytucja znalazła się w centrum miasta. Myślę, że pan prezydent Waldemar Socha zobaczył, ile aktywności może być realizowanych w bibliotece i że warta jest inwestycji. W 2018 r. miasto uzyskało grant na rewitalizację młyna, natomiast koszty całego wyposażenia zostały pokryte z budżetu miejskiego i we wrześniu 2020 żorska biblioteka w nowej odsłonie otworzyła swe podwoje. Połączenie tego historycznego obiektu z ciekawą architekturą wnętrz, nowymi technologiami oraz różnorodną ofertą kulturalną i edukacyjną stwarza ogromny potencjał. Żorska biblioteka na przestrzeni ponad 2 tys. m2 zapewnia swobodny dostęp do bogatych zbiorów książkowych i multimedialnych oraz stanowi jedno z ciekawszych miejsc na organizowanie różnorodnych form komunikacji społecznej. Liczne udogodnienia pozwalają samodzielnie oddać i wypożyczyć zbiory z użyciem selfchecka lub zwrócić książki w całodobowej wrzutni. Korzystanie ze zbiorów i usług biblioteki ułatwia także bezpłatna aplikacja na smartfony i tablety, która zapewnia między innymi dostęp do bibliotecznego konta czytelnika, możliwość prolongaty wypożyczonych zbiorów czy sprawdzenie nadchodzących wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Czytelnik może swobodnie korzystać z dostępnych wszędzie stanowisk komputerowych, wypożyczyć laptop lub tablet, a także wykonać ksero, skan czy wydruk. Do dyspozycji są konsole PlayStation i Xbox, podłoga interaktywna, gogle VR, drukarka 3D, dron, roboty czy ploter laserowy.


W 2016 roku zwyciężyłaś w konkursie EDUinspirator, organizowanym przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji w Warszawie, będącą równocześnie Agencją Narodową programu Erasmus+. Nagrodzono Cię za wysoką jakość działań podejmowanych w obszarze edukacji dorosłych. Jakie działania podejmujecie w Żorach?

Jest też studio nagrań i internetowe Radio Żory, a nawet mała sala projekcyjna, w której z rodziną lub przyjaciółmi można obejrzeć wypożyczony film. Miłośników sztuki i twórców zaprasza „Galeria Na Piętrze”, gdzie regularnie organizowane są wystawy prac twórców profesjonalnych, a także amatorów. Obok znajdują się cztery pracownie edukacyjne. Nowoczesna i przestronna sala wielofunkcyjna z niewielką sceną pozwala na organizację różnorodnych wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Na zewnątrz znajduje się letnia czytelnia z zielenią i miejscami na relaks, w której organizowane są wydarzenia plenerowe. Tutaj także swoje miejsce znalazła instalacja, na którą sentencje specjalnie dla żorskiej biblioteki napisali uznani twórcy, w tym noblistka Olga Tokarczuk. Cały obiekt jest pięknie oświetlony i przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. A nad wszystkim czuwa kompetentny i przyjazny zespół pracowników biblioteki, a także patron tego miejsca Otto Stern – laureat nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. Wybraliśmy go na patrona z dwóch powodów: aby podkreślić edukacyjną rolę biblioteki i aby oddać hołd wybitnemu uczonemu, który urodził się w Żorach, a którego dziad Abraham wybudował młyn, w którym teraz mieści się biblioteka.

Aleksandrą Zawalską-Hawel – dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Ottona Sterna w Żorach została nominowana do tytułu Lidera z powołania

Oferujemy zajęcia dla wszystkich grup wiekowych, realizujemy projekty z różnych dziedzin. Czasami pretekstem jest uznany pisarz, jak np. Stanisław Lem, który skłonił nas ku naukom ścisłym i zainspirował do współpracy z chorzowskim Planetarium czy Politechniką Gliwicką. W tym roku zajmowaliśmy się Witoldem Gombrowiczem. Spotkaniom z literaturoznawcami, tłumaczami, biografami towarzyszyły warsztaty rozwojowe dla młodzieży na temat poszukiwania, odkrywania i akceptacji własnej tożsamości, fotograficzne, arteterapeutyczne i teatralne, a także filmy i spektakl teatralny. We wrześniu zakończył się jeden z naszych międzynarodowych projektów „StoryGen”, który realizowaliśmy z partnerami z Włoch, Hiszpanii, Portugalii. Działania były skierowane do edukatorów, a w efekcie końcowym uczestnikami były osoby w wieku 55+, które opowiadały lokalne historie i młodzież, która rejestrowała je jako wideo. Cyfrowe opowiadanie historii może stać się nową metodą waloryzacji dziedzictwa kulturowego i łączenia pokoleń, dlatego projekt ten został wpisany do programu rewitalizacji śródmieścia. Mamy już grupę osób zainteresowanych warsztatami ze storytellingu i będziemy ten projekt rozwijać. Wcześniej z partnerami z Hiszpanii, Litwy i Chorwacji zrealizowaliśmy projekt „Migruj do biblioteki”, którego celem była edukacja pozaformalna prowadzona przez bibliotekarzy na rzecz integracji środowisk lokalnych z migrantami, a przez to ich włączenie społeczne i przeciwdziałanie segregacji i dyskryminacji. Od 2022 r. organizujemy największe nasze wydarzenie, a mianowicie festiwal literacki „Żar Literatury”. Każda edycja festiwalu ma inne hasło przewodnie, w 2024 roku brzmiało ono „Nadzieja w mroku. Literatura na czas niepokoju”. W ciągu trzech dni gościmy ponad 30 pisarzy, literaturoznawców, publicystów, socjologów, filozofów dobieranych w zależności od poruszanej tematyki. Gośćmi festiwalu byli już m.in. Sylwia Chutnik, Wojciech Jagielski, Dorota Masłowska, Dariusz Rosiak, Andrzej Stasiuk, Katarzyna Surmiak-Domańska, Ziemowit Szczerek, Wojciech Tochman, Krzysztof Varga, Oksana Zabużko. Często odbywają się u nas koncerty muzyczne i wernisaże, ostatnio swoje prace pokazywała wybitna malarka, ilustratorka Baśni braci Grimm – Elżbieta Murawska.

Aby utrzymać wysoki standard działań nasz team wciąż musi się doskonalić. W tym celu wyjeżdżamy zagranicę na szkolenia zawodowe, wizyty typu job-shadowing czy konferencje branżowe. Dzięki temu nabywamy nowych umiejętności w zakresie tworzenia atrakcyjnej oferty edukacji dorosłych, poszerzamy wiedzę i sprawność w wykorzystaniu nowych technologii do celów edukacji i marketingu, wzmacniamy kompetencje językowe, społeczne i zarządcze. Wszystko po to, aby być dobrze przygotowanym do pełnienia swojej zawodowej i społecznej roli.

Z czego jesteś najbardziej dumna?

Z mojej pracy, jestem pasjonatką pracy i cieszę się, że z moim 43-osobowym zespołem fajnych i kreatywnych ludzi możemy realizować nasze wizje i marzenia, a także inspirować i wspierać naszych odbiorców na drodze rozwoju. Z kolei umiędzynarodowienie naszych działań przekłada się na wzrost prestiżu biblioteki w środowisku jako instytucji otwartej na świat i problemy społeczne. Świadczy o tym chociażby przyznana w 2023 roku Nagroda „Phoenix Sariensis” za zasługi w pracy na rzecz Miasta Żory i sławienie jego dobrego imienia w Polsce i poza jej granicami.
Prywatnie jestem dumna ze swojego syna – programisty i gitarzysty.

Dorota Kolano
Beata Sekuła

Roboty wkraczają na sale operacyjne. XXI wiek daje medycynie duże możliwości.Treści

Roboty wkraczają na sale operacyjne. XXI wiek daje medycynie duże możliwości.

RedaktorRedaktor20 czerwca 2016
„Don Desiderio” – opera Józefa Michała Ksawerego Poniatowskiego. Polska prapremiera sceniczna oryginalnej wersji językowej.Bez kategoriiKultura i Sztuka

„Don Desiderio” – opera Józefa Michała Ksawerego Poniatowskiego. Polska prapremiera sceniczna oryginalnej wersji językowej.

RedaktorRedaktor16 października 2018
Jak żyć lepiej? Rozmowa z Anną Barauskas – pierwszym polskim life coachem i trenerem NLP w USAPsychologia

Jak żyć lepiej? Rozmowa z Anną Barauskas – pierwszym polskim life coachem i trenerem NLP w USA

RedaktorRedaktor1 listopada 2015